MALATYA GELENEKSEL KONUT MİMARİSİNİN PLASTİK BAKIMDAN AYRICALIĞININ RESİMSEL ANLATIM YOLUYLA İFADESİ VE TANITIMINA YÖNELİK ÇABALAR
DOI:
https://doi.org/10.64563/av.27Anahtar Kelimeler:
Malatya geleneksel evleri, kültürel miras, kültürel bellek, resim sanatı, plastik değer, mimari imgeÖzet
Malatya, tarih öncesi dönemlerden günümüze uzanan yerleşim birikimi ve geleneksel konut örnekleriyle zengin bir kültürel mirasa sahiptir. Geleneksel konutlar yalnızca barınma gereksinimine cevap veren yapılar değildir; üretildikleri dönemin yaşam biçimini, yerel malzemesini, yapım bilgisini, estetik tercihlerini ve kent belleğini taşıyan kültürel göstergelerdir. Bu çalışma, Malatya geleneksel konut mimarisinin cephe, çıkma, pencere, kapı, niş, yüzey, malzeme ve doku gibi plastik bakımdan ayırt edici özelliklerinin resimsel anlatım yoluyla nasıl ifade edilebileceğini ve tanıtılabileceğini tartışmaktadır. Çalışmada Malatya geleneksel konutları, Anadolu geleneksel konut mimarisi, kültürel miras ve bellek, görsel sanatlar ve uygulama temelli sanat araştırmaları üzerine yayımlanmış ulusal ve uluslararası çalışmalar tematik olarak bir araya getirilmiştir. Literatür, geleneksel mimarinin fiziksel çevre ile sosyo-kültürel yapı arasındaki karşılıklı ilişkinin ürünü olduğunu; tarihî konutların kent kimliği ve kolektif bellek açısından taşıyıcı bir işlev üstlendiğini göstermektedir. Malatya evlerine ilişkin çalışmalar ise özellikle çıkmaların, pencere düzenlerinin, kerpiç-taş-ahşap birlikteliğinin ve yalın cephe kuruluşunun belirgin bir görsel karakter oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede resim sanatı, mimari mirası yalnızca betimleyen bir araç olarak değil, seçme, dönüştürme ve yeniden kurma yoluyla mimari imgeyi güncel bir görsel dile taşıyan yaratıcı bir alan olarak değerlendirilmektedir. Sonuç olarak resimsel yorumların, fiziksel korumanın yerine geçmemekle birlikte, Malatya geleneksel konut mimarisinin ayırt edici plastik karakterinin ifade edilmesine ve farklı izleyici çevrelerine tanıtılmasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.
Referanslar
Asatekin, G. (2005). Understanding traditional residential architecture in Anatolia. The Journal of Architecture, 10(4), 389-414. https://doi.org/10.1080/13602360500285518
Aurenche, O., & Calley, S. (1984). Une expérience ethnoarchéologique: Cafer Höyük (Turquie). Paléorient, 10(2), 122-128. https://doi.org/10.3406/paleo.1984.948
Durgun Şahin, Y., & Çetintürk, E. N. (2019). Geleneksel Malatya evlerinin cephe özellikleri ve tipolojisinin geleneksel Türk evi ölçeğinde incelenmesi. Social Sciences Studies Journal, 5(50), 6528-6541. https://doi.org/10.26449/sssj.1888
Durgun Şahin, Y., & Çetintürk, E. N. (2020). Türk evi ölçeğinde geleneksel Malatya evlerinin sosyo-kültürel sürdürülebilirliğinin değerlendirilmesi. TÜBAV Bilim Dergisi, 13(1), 50-67.
Engin, N., Vural, N., Vural, S., & Sumerkan, M. R. (2007). Climatic effect in the formation of vernacular houses in the Eastern Black Sea region. Building and Environment, 42(2), 960-969. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2005.10.037
Fredheim, L. H., & Khalaf, M. (2016). The significance of values: Heritage value typologies re-examined. International Journal of Heritage Studies, 22(6), 466-481. https://doi.org/10.1080/13527258.2016.1171247
Härkönen, E., & Stöckell, A. (2019). Cultural sustainability in art-based interdisciplinary dialogue. International Journal of Art & Design Education, 38(3), 639-648. https://doi.org/10.1111/jade.12246
Hawkins, B., & Wilson, B. (2017). A fresh theoretical perspective on practice-led research. International Journal of Art & Design Education, 36(1), 82-91. https://doi.org/10.1111/jade.12074
Hopkins, R. (2023). Architecture and cultural memory. In W. Bülow, H. Frowe, D. Matravers, & J. L. Thomas (Eds.), Heritage and war: Ethical issues (pp. 153-173). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780192862648.003.0009
Hussein, F., Stephens, J., & Tiwari, R. (2020). Towards psychosocial well-being in historic urban landscapes: The contribution of cultural memory. Urban Science, 4(4), Article 59. https://doi.org/10.3390/urbansci4040059
Krawczyk, J., & Balcer, M. (2021). Pierre Nora's “Sites of Memory” and the social aspect of issues in built heritage conservation. Protection of Cultural Heritage, 12, 1-12. https://doi.org/10.35784/odk.2673
Lin, F. L.-Y. (2019). Using thematic analysis to facilitate meaning-making in practice-led art and design research. International Journal of Art & Design Education, 38(1), 153-167. https://doi.org/10.1111/jade.12177
Nowacki, M. (2021). Heritage interpretation and sustainable development: A systematic literature review. Sustainability, 13(8), Article 4383. https://doi.org/10.3390/su13084383
Özsoy, V., & Koyutürk, N. (2023). Increasing primary school students' awareness of cultural heritage through visual interface design. International Journal of Research in Fine Arts Education, 6(2), 65-77. https://doi.org/10.29329/ugsead.2023.621.2
Özyılmaz, H., & Aluçlu, İ. (2009). Malatya geleneksel ve güncel konutları'nda kullanıcı gereksinimleri ve tasarıma yansıması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(29), 168-183.
Potočnik, R. (2020). Heritage preservation education: Teachers’ preconceptions and teachers implementation in visual arts classes. Center for Educational Policy Studies Journal, 10(2), 49-76. https://doi.org/10.26529/cepsj.792
Şahin, M., & Eroğlu, B. (2020). Malatya geleneksel konutları ve dokusu üzerine bir yaklaşım: Yakınca evleri. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 740-756. https://doi.org/10.21733/ibad.791883
Snyder, H. (2019). Literature review as a research methodology: An overview and guidelines. Journal of Business Research, 104, 333-339. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2019.07.039
Tapan, İ. (2023). Kahramanmaraş merkezli depremlerin tarihi ve kültürel miras yapılarına etkisi: Malatya örneği. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 436-449. https://doi.org/10.34086/rteusbe.1375917
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Prof. Dr. Yüksel GÖĞEBAKAN
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
