KANUN İCRASINDAKİ SÜSLEME TEKNİKLERİNİN KULLANIMINA YÖNELİK TESPİTLER
DOI:
https://doi.org/10.64563/av.6Anahtar Kelimeler:
Türk Müziğ, Kanun, Makam, SüslemeÖzet
Türk müziği, tarihsel olarak zengin bir makam yapısına sahip olup, icra sırasında kullanılan süslemeler, İcracılar tarafından bir eserin duygusal derinliğini ve estetik değerini artıran önemli bir unsurlar olarak kabul edilmektedir. Özellikle icra sırasında icracının duygu ve hassasiyetlerine göre değişiklik gösteren bu yapılar eserin yorumlanması ve karşıya aktarılması bakımından icracı tarafından önemle benimsenir. Klasik Türk müziği uygulamasında özellikle meşk sisteminin de getirmiş olduğu bu uygulama kanun enstrümanının özelinde geniş bir kullanım alanına sahiptir. İcra sırasında özellikle taksim ve eserlerin doğaçlama gerektiren kısımlarında uygulanan bu yapılar yorum açısından eserlere büyük bir derinlik katmaktadır. Bundan dolayı bu çalışmada, özellikle kanun çalgısında süslemeli geçişlerin (çarpma, trill, çift ses vb.) eser üzerindeki kullanımı ele alınacaktır. Kanun, çok sesli yapısı ve zengin tınısıyla, süslemelerin etkili bir şekilde kullanılabildiği bir çalgıdır. Makamsal yapı, her makamın kendine has karakterini, icracının duygu ve yorumuyla birleştirerek dinleyiciye aktarır. Çalışma, süslemelerin kanun icrasında nasıl kullanıldığı, hangi makamlar için hangi süsleme tekniklerinin tercih edildiği ve bu süslemelerin makamların ruhunu nasıl derinleştirdiği üzerine odaklanmıştır. Ayrıca, bu süslemelerin icracının kişisel yorumu ile nasıl evrildiği açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmış ve belirli makamlara ait eserler üzerinden analizler gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda Hicaz ve Rast makamlarına ait peşrevlerin birinci haneleri örneklem olarak seçilmiş, süsleme teknikleri bu örnekler üzerinde teknik ve yorumsal boyutlarıyla değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, kanun icrasında süslemelerin yalnızca teknik değil; aynı zamanda yorumlayıcı, estetik ve duygusal işlevleri yerine getirdiği, makamsal tavrın inşasında önemli bir rol oynadığı ve bu süslemelerin geleneksel üslubun korunması ve aktarılması açısından da belirleyici olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Aksoy, Tugay(2021), “Kanun Sazındaki İcra Özellikleriyle Üç Önemli Kanuni; Vecihe Daryal, Ahmet Yatman, Ferit Alnar”, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Müziği Ana Sanat Dalı, Türk Müziği Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Malatya.
Aksoy, Tugay & Bay, Tolgahan & Murat, Semih B. (2024), “Geçmişten Günümüze Rast Makamı”, İnönü Üniversitesi, Kültür Ve Sanat Dergisi, 10(2), s. 28-41.
Behar, Cem (1993), “Zaman, Mekân, Müzik”, AFA Yayınları, İstanbul
Biçer, Beste E. (2020), “Kemençeci Vasilâki’ye Ait Kürdilihicazkâr Peşrevi Örnekleminde Türk Müziğinde Yorum”, Journal of Turkish Studies, 15(3), s. 1837-1863.
Demirdirek, Süleyman B.(2024), “20. Yüzyılın İlk Yarısında Klasik Türk Müziği Keman İcrasında Üslup Ve Tavır”, Yegah Müzikoloji Dergisi, 7(4), s.1033-1055.
Erdoğan, Emre(2010), “Kanun İcrası Tekniği Bakımından Erol Deran Taksimleri Üzerine Bir Araştırma”, Erciyes Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Müzik Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisan Tezi, Kayseri.
Erdoğan, Emre (2022), “Kanun İcracılığında “Çektirme Tekniği” Ve Kullanımına Yönelik Bir Çalışma”, Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 3, s. 948-968.
Feyzioğlu, Nesrin (2017), “Geleneksel Türk Sanat Mûsıkîsinin Yapısal Biçimlenmesi Bağlamında Nota İcrâ Farklılıkları Meselesi Ve Bir Kriter Teklîfi”, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [Taed], Sayı: 59, s.269-284.
Giray, M. Zeki (2023), “Göksel Baktagir’in Kanun Taksimlerinin Makamsal Analizi”, İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Anabilim Dalı, Müzik Bilimleri Ve Teknolojisi Bilim Dalı, Doktora Tezi, Malatya.
İmik, Ünal & Haşhaş, Sinan (2020), “Müzik Nedir Ve Hayatımızın Neresindedir”, İnönü Üniversitesi, Kültür Ve Sanat Dergisi, 6(2), s. 196-202.
Kahyaoğlu, Yılmaz (2017), “Kanun Sazı Öğretiminde Kullanılan Belli Başlı Çalış Teknikleri”, İnönü Üniversitesi Kültür Ve Sanat Dergisi, Cilt 3(2), S. 82-96.
Karaduman, Halil (2007), “Kānun Metodu”, (1. Baskı), Alfa Yayınları, İstanbul.
Kazazoğlu, İrşat (2017), “Geleneksel Kanun İcracısı Örneği Olarak Vecihe Daryal Ve Hicaz Taksiminin Tahlîli” Rast Müzikoloji Dergisi, Cilt V, Sayı 1, s. 1500-1522.
Kazazoğlu, İrşat (2018), “Vecihe Daryal’ın Kanun Taksimlerinin Tahlili”, Gazi Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü Türk Müziği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara.
Toksoy, Ayşegül K. (2006), “Kanun Eğitiminde Teknik Çalışma Ve Süsleme Elemanlarını İçeren Etütler”, İstanbul Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2025 Araştırma Makalesi
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
